Wkład EROD do ewaluacji dyrektywy policyjnej – główne wnioski i wyzwania dla organów nadzorczych

Europejska Rada Ochrony Danych przyjęła ogólne stanowisko oraz syntetyczne podsumowanie odpowiedzi krajowych organów nadzorczych na potrzeby drugiej ewaluacji stosowania Dyrektywy 2016/680 (DODO). Komisja Europejska planuje opublikowanie raportu z ewaluacji w maju 2026 r., obejmującego okres od stycznia 2022 do 31 sierpnia 2025 r.

EROD podkreśliła, że Dyrektywa policyjna – obok RODO oraz rozporządzenia (UE) 2018/1725 – stanowi kluczowy element europejskiego systemu ochrony danych osobowych. DODO wprowadziła jednolite, wysokie standardy ochrony danych w sektorze organów ścigania, zapewniając wspólne ramy dla organów odpowiedzialnych za zapobieganie i zwalczanie przestępczości.

EROD pozytywnie oceniła fakt, że prawodawca unijny przewidział cykliczną ocenę stosowania dyrektywy, co umożliwia identyfikację problemów praktycznych i dostosowywanie ram prawnych do dynamicznie zmieniającego się środowiska operacyjnego organów ścigania.

Coraz bogatsze orzecznictwo i potrzeba dalszych wyjaśnień

Od poprzedniej ewaluacji (w 2022 r.) wzrosła liczba orzeczeń sądów krajowych i Trybunału Sprawiedliwości UE dotyczących przetwarzania danych w kontekście ścigania przestępstw. Orzecznictwo to stopniowo doprecyzowuje kwestie interpretacyjne, jednak – zdaniem EROD – proces ten dopiero się rozpoczyna. Większa liczba pytań prejudycjalnych kierowanych do TSUE mogłaby przyczynić się do dalszego ujednolicenia praktyki stosowania DODO w państwach członkowskich.

Granice stosowania DODO i relacja z RODO

W odpowiedziach organów nadzorczych wyraźnie wybrzmiała potrzeba doprecyzowania:

·zakresu zastosowania DODO (w szczególności pojęcia „zapobiegania zagrożeniom dla bezpieczeństwa publicznego”);

·granicy między DODO a RODO, zwłaszcza w kontekście działalności sądów i organów administracji poza sprawowaniem wymiaru sprawiedliwości;

·relacji między DODO a przepisami sektorowymi oraz nowymi regulacjami, w tym dotyczącymi sztucznej inteligencji.

Wraz z rosnącą rolą narzędzi takich jak AI i analityka big data w postępowaniach karnych, EROD podkreśla konieczność ich stosowania w ścisłej zgodności z zasadami DODO – w szczególności zasadą niezbędności, proporcjonalności i odpowiednich zabezpieczeń praw osób, których dane dotyczą.

Systemy wielkoskalowe i współpraca transgraniczna

Rosnąca liczba unijnych systemów informacyjnych oraz interoperacyjność baz danych zwiększają stopień złożoności przetwarzania danych w sektorze ścigania. Organy nadzorcze wskazują, że współpraca transgraniczna wiąże się z częstymi transferami danych – zarówno wewnątrz UE, jak i poza EOG, przez co wykonywanie praw osób, których dane dotyczą, staje się coraz bardziej skomplikowane. Dlatego konieczne jest zapewnienie odpowiednich narzędzi technicznych i bezpiecznych platform wymiany informacji.

Rola inspektorów ochrony danych w sektorze operacyjnym

EROD zwraca uwagę na kluczową rolę inspektorów ochrony danych w organach ścigania i wymiarze sprawiedliwości. W praktyce ich skuteczność bywa jednak ograniczona przez brak dostępu do informacji operacyjnych, niewystarczające szkolenia i niedostateczne umocowanie instytucjonalne.

Wzmocnienie pozycji i kompetencji IOD – w tym poprzez rozwój dedykowanych narzędzi oceny ryzyka i wzorów DPIA dostosowanych do specyfiki działań operacyjnych – zostało wskazane jako jeden z kluczowych kierunków działań.

Wyzwania w implementacji krajowej

Choć większość organów nadzorczych nie zgłosiła nowych, istotnych problemów w zakresie transpozycji DODO, część państw członkowskich wskazała m.in. na:

·brak pełnych narzędzi egzekucyjnych (np. brak możliwości nakładania kar administracyjnych);

·niejasności dotyczące kompetencji organów nadzorczych wobec sądów w toku sprawowania przez nich wymiaru sprawiedliwości;

·problemy związane z tzw. systemem dostępu pośredniego do danych przetwarzanych przez organy ścigania;

·rozbieżności w zakresie uprawnień naprawczych i sankcyjnych w porównaniu z reżimem RODO.

W niektórych państwach wskazano także na trudności w jednoznacznym rozróżnieniu administratora i podmiotu przetwarzającego w strukturach sądownictwa.

Zasoby organów nadzorczych – warunek skutecznego nadzoru

Jednym z najczęściej powtarzających się wyzwań była kwestia niewystarczających zasobów finansowych i kadrowych organów nadzorczych. Skuteczny nadzór nad przetwarzaniem danych w sektorze ścigania wymaga bowiem specjalistycznej wiedzy z zakresu ochrony danych i współpracy międzynarodowej w sprawach karnych, zrozumienia technicznego i operacyjnego funkcjonowania systemów informatycznych oraz odpowiedniego wsparcia analitycznego i szkoleniowego.

Znaczenie ewaluacji dla przyszłości DODO

Druga ewaluacja stosowania Dyrektywy policyjnej stanowi istotny moment refleksji nad funkcjonowaniem systemu ochrony danych w obszarze ścigania przestępstw. Zebrane doświadczenia pokazują, że choć DODO stworzyła solidne podstawy prawne, jej skuteczne stosowanie wymaga dalszego doprecyzowania przepisów i ich wykładni, wzmocnienia zasobów i kompetencji organów nadzorczych, rozwoju praktycznych narzędzi wspierających ocenę ryzyka i zgodność operacyjną, stałego dialogu między organami nadzorczymi, ustawodawcą i praktykami sektora bezpieczeństwa.

Wkład EROD do raportu Komisji Europejskiej będzie stanowił ważny punkt odniesienia do dalszego rozwoju unijnych standardów ochrony danych w kontekście działań organów ścigania – w warunkach rosnącej cyfryzacji, interoperacyjności systemów i wykorzystania nowych technologii.

Pełna treść przyjętego stanowiska oraz syntetyczne opracowanie odpowiedzi organów nadzorczych są dostępne na stronie internetowej Europejskiej Rady Ochrony Danych. W kolejnych numerach biuletynu przedstawimy Państwu, jak wdrożenie dyrektywy w Polsce prezentuje się na tle innych państw UE.